Kısaca: Bir yerin deprem açısından ne kadar güvenli olduğu iki soruya bağlıdır: Bölge ne kadar sarsılabilir? ve Bina bu sarsıntıya dayanır mı? İlkini HangiMuhit'te her mahalle sayfasındaki Güvenlik ve deprem bölümünde ya da resmi deprem tehlike haritasında görebilirsiniz. İkincisi için binanın yapım yılına, zeminine ve gerekirse lisanslı bir kuruluşun riskli yapı tespitine bakmanız gerekir.
1. Bölgenin yer sarsıntısı tehlikesi
Deprem tehlikesi genellikle "en büyük yer ivmesi" (PGA) ile anlatılır ve yerçekimi ivmesinin (g) kesri olarak yazılır. Mahalle sayfalarında gösterdiğimiz değer, 475 yıllık tekrarlanma süresine, yani 50 yılda aşılma olasılığı yüzde 10 olan sarsıntıya karşılık gelir. Değer büyüdükçe tehlike artar:
| Yer ivmesi (PGA) | Tehlike düzeyi |
|---|---|
| 0,40 g ve üzeri | Çok yüksek |
| 0,30 – 0,40 g | Yüksek |
| 0,20 – 0,30 g | Orta-yüksek |
| 0,10 – 0,20 g | Orta |
| 0,10 g altı | Düşük |
Resmi değerleri adres bazında öğrenmek için Türkiye Deprem Tehlike Haritaları uygulamasını kullanabilirsiniz. Yeni binalar bu haritadaki değerlere göre tasarlanır.
2. En yakın aktif fay
Mahalle sayfası bölgeye en yakın aktif fayı, uzaklığını ve türünü gösterir. Faya yakınlık tek başına bir binanın yıkılacağı anlamına gelmez; sağlam bir bina faya yakın olsa da ayakta kalabilir. Ama faya çok yakın yerlerde sarsıntı daha şiddetli hissedilir.
3. Geçmiş depremler
Aynı bölümde bölgenin çevresinde yaşanmış 4,5 ve üzeri büyüklükteki depremlerin sayısı, en güçlüsü ve son 30 günün deprem hareketliliği yer alır. Sık deprem olan bir bölgenin halkı genellikle hazırlıklıdır; uzun süre büyük deprem görmemiş bir bölge ise tehlikesiz demek değildir.
4. Binanın yapım yılı
Türkiye'de bina deprem yönetmelikleri 1999 Marmara depreminden sonra önemli ölçüde değişti; 2007'de yeni bir yönetmelik çıktı, bugün yürürlükte olan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ise 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi. Binanın ruhsat ve iskân tarihini belediyeden ya da tapu kayıtlarından öğrenebilirsiniz. Yeni olması tek başına güvenli olduğu anlamına gelmez, ama eski binalarda dikkatli olmak gerekir.
5. Zemin
Aynı mahallede bile zemin farklı olabilir: kaya zemindeki bir bina, gevşek dolgu ya da alüvyon üzerindeki bir binadan daha az sarsılır. Dere yatakları, eski göl ve bataklık alanları ile dolgu sahaları daha riskli olabilir. Belediyenin imar birimi bölgenin zemin etüdü hakkında bilgi verebilir.
6. Riskli yapı tespiti
Binanızın depreme dayanıklılığından şüpheniz varsa, 6306 sayılı Kanun kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca lisans verilmiş bir kuruluşa riskli yapı tespiti yaptırabilirsiniz. Tespiti binanın malikleri ya da kanuni temsilcileri yaptırabilir. Daha önce riskli yapı tespiti yapılmış binaları e-Devlet'teki riskli yapı sorgulama hizmetinden kontrol edebilirsiniz.
Bir de toplanma alanınızı öğrenin
Deprem sonrası gideceğiniz acil durum toplanma alanını önceden bilmek önemlidir. Adresinize en yakın toplanma alanını e-Devlet'teki acil durum toplanma alanı sorgulama hizmetinden öğrenebilirsiniz.
Sık sorulanlar
Oturduğum yerin deprem riskini nasıl öğrenirim?
Bölgenin deprem tehlikesini HangiMuhit'te mahalle sayfasının "Güvenlik ve deprem" bölümünde ya da resmi Türkiye Deprem Tehlike Haritaları uygulamasında görebilirsiniz. Binanın kendi riski için yapım yılına, zemine ve riskli yapı tespitine bakılmalıdır.
PGA değeri ne anlama gelir?
PGA, depremde beklenen en büyük yer ivmesidir ve yerçekimi ivmesinin kesri (g) olarak yazılır. 0,40 g ve üzeri çok yüksek, 0,10 g altı düşük tehlike olarak kabul edilir.
475 yıllık tekrarlanma süresi ne demek?
50 yıl içinde aşılma olasılığı yüzde 10 olan sarsıntı düzeyidir. Bina tasarımında en sık kullanılan tehlike düzeyidir.
Riskli yapı tespitini kim yapar?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca lisanslandırılmış kuruluşlar yapar. Başvuruyu binanın malikleri ya da kanuni temsilcileri yapabilir.
Yeni binalar depreme dayanıklı mıdır?
1 Ocak 2019'da yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'ne göre tasarlanıp denetlenen binalar depreme dayanıklı olacak şekilde yapılır. Ancak uygulamanın projeye uygunluğu da önemlidir; bina yeni olsa bile şüpheniz varsa uzman görüşü alın.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; bir binanın güvenliği hakkında karar için yetkili kuruluşlara ve uzmanlara başvurun.
