Kısaca: Resmi ilçe gelişmişlik sıralamasında (SEGE-2022) 973 ilçenin sonuncusu −1,447 puanla Şanlıurfa'nın Harran ilçesi. En az gelişmiş 6. kademede 121 ilçe var ve bunların 90'ı Doğu ile Güneydoğu Anadolu'da. HangiMuhit hesabına göre bu 121 ilçede 2025 sonu itibarıyla 3.015.915 kişi yaşıyor; bu, Türkiye nüfusunun yüzde 3,5'i.
Türkiye'nin en az gelişmiş ilçesi hangisi?
SEGE-2022'ye göre Türkiye'nin en az gelişmiş ilçesi Şanlıurfa'nın Harran ilçesidir. Harran'ın skoru −1,447; bir üst sıradaki Siirt'in Pervari ilçesinin skoru −1,345. Son 20 ilçenin tamamı Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da. Erzurum, Van ve Diyarbakır bu listede üçer, Ağrı, Siirt, Adıyaman ve Şanlıurfa ikişer ilçeyle yer alıyor.
SEGE, ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişliğini eğitim, sağlık, istihdam, finans, rekabetçilik, yenilikçilik, demografi ve yaşam kalitesi alanlarından 56 göstergeyle ölçen resmi bir endekstir. Skor, bir ilçedeki kamu hizmetlerinin, iş imkânlarının ve gelir düzeyinin ülkenin geri kalanına göre nerede durduğunu özetler; orada yaşayan insanlar hakkında bir yargı değildir.
| Sıra | İlçe | İl | SEGE skoru | Nüfus (2025) |
|---|---|---|---|---|
| 973 | Harran | Şanlıurfa | −1,447 | 101.710 |
| 972 | Pervari | Siirt | −1,345 | 26.437 |
| 971 | Gerger | Adıyaman | −1,289 | 14.497 |
| 970 | Hazro | Diyarbakır | −1,285 | 16.024 |
| 969 | Tekman | Erzurum | −1,277 | 20.826 |
| 968 | Şirvan | Siirt | −1,277 | 18.773 |
| 967 | Hamur | Ağrı | −1,275 | 14.336 |
| 966 | Karayazı | Erzurum | −1,274 | 22.570 |
| 965 | Hani | Diyarbakır | −1,267 | 32.285 |
| 964 | Akçakale | Şanlıurfa | −1,258 | 131.351 |
| 963 | Mutki | Bitlis | −1,257 | 26.748 |
| 962 | Çınar | Diyarbakır | −1,256 | 79.114 |
| 961 | Tutak | Ağrı | −1,254 | 25.920 |
| 960 | Bahçesaray | Van | −1,244 | 11.438 |
| 959 | Musabeyli | Kilis | −1,243 | 11.692 |
| 958 | Saray | Van | −1,237 | 17.036 |
| 957 | Korkut | Muş | −1,220 | 19.251 |
| 956 | Çaldıran | Van | −1,220 | 50.170 |
| 955 | Sincik | Adıyaman | −1,202 | 15.801 |
| 954 | Köprüköy | Erzurum | −1,189 | 12.903 |
Listedeki ilçelerin çoğu küçük: 20 ilçenin 15'inde nüfus 30 binin altında. Ama istisnalar da var. Harran'da 101.710, Şanlıurfa'nın Akçakale ilçesinde 131.351 kişi yaşıyor. Bu iki ilçe, kalabalık olmasına rağmen sıralamanın en sonunda yer alıyor.
En az gelişmiş ilçeler hangi illerde toplanıyor?
6. kademedeki 121 ilçe 36 ile dağılıyor, ama yoğunluk birkaç ilde. Diyarbakır'ın 17 ilçesinden 10'u, Van'ın 13 ilçesinden 8'i, Erzurum'un 20 ilçesinden 7'si bu kademede. Ağrı, Mardin, Şanlıurfa ve Ordu'da 6'şar ilçe var.
Oranla bakınca tablo daha da belirginleşiyor. Muş'un 6 ilçesinden 5'i, Ağrı'nın 8 ilçesinden 6'sı 6. kademede. Bu illerde il merkezleri ayrışıyor: Muş Merkez 500., Ağrı Merkez 451. sırada, ikisi de 4. kademede. Muş'ta merkez dışındaki bütün ilçeler 6. kademede; Ağrı'da merkezin yanında yalnız Doğubayazıt (754., 5. kademe) bu kademenin üstünde. Van'da da benzer bir tablo var: il merkezindeki İpekyolu 238. sırada ve 2. kademedeyken Çatak'tan Bahçesaray'a sekiz ilçe 6. kademede. Kısacası doğu illerinde gelişmişlik büyük ölçüde il merkezinde toplanıyor, merkezden uzaklaştıkça skor hızla düşüyor.
Coğrafi bölgelere göre 6. kademedeki ilçelerin 49'u Doğu Anadolu'da, 41'i Güneydoğu Anadolu'da, 15'i Karadeniz'de, 8'i İç Anadolu'da, 8'i Akdeniz'de. Marmara ve Ege'de bu kademede hiç ilçe yok. Yani kademenin dörtte biri, Doğu ve Güneydoğu Anadolu dışındaki 31 ilçeden oluşuyor.
Bu 31 ilçenin en dikkat çekeni Ordu. Karadeniz kıyısındaki Ordu'nun 6 ilçesi (Mesudiye, Çatalpınar, Gürgentepe, Çaybaşı, İkizce ve Akkuş) 6. kademede; bunların hepsi kıyıdan uzak, iç kesimdeki ilçeler. Hatay'dan üç; Çankırı, Yozgat, Kastamonu, Çorum, Tokat, Konya, Niğde, Adana ve Kahramanmaraş'tan ikişer; Sinop, Düzce, Giresun ve Osmaniye'den birer ilçe de bu kademede. Hatay'ın Altınözü ilçesi 69.834 nüfusuyla bu grubun en kalabalığı.
6. kademede kaç kişi yaşıyor?
HangiMuhit hesabına göre 6. kademedeki 121 ilçede 2025 sonu itibarıyla 3.015.915 kişi yaşıyor; Türkiye nüfusunun yüzde 3,5'i. Bunun 1.405.084'ü Güneydoğu Anadolu'da, 1.185.289'u Doğu Anadolu'da. İki bölge, 6. kademe nüfusunun yüzde 85,9'unu barındırıyor.
6. kademedeki ortanca ilçenin nüfusu 17.557. İlginç biçimde bu, 5. kademedeki ortanca ilçenin nüfusundan (10.799) yüksek. Yani en az gelişmiş ilçeler yalnızca küçük, boşalan yerler değil; içlerinde 100 bini aşan ilçeler de var.
Diğer uçta çok küçük ilçeler var: 121 ilçeden 28'inde nüfus 10 binin altında. Çankırı'nın Bayramören ilçesi 2.209 kişiyle kademenin en küçüğü.
İllerin en zayıf ilçeleri hangi kademede?
HangiMuhit analizine göre 81 ilin 36'sında ildeki en zayıf ilçe 6. kademede, 37'sinde 5. kademede. Yani 73 ilde, il sınırları içinde en az bir ilçe sıralamanın son 343 basamağında (5. ve 6. kademe) yer alıyor.
Yalnızca sekiz ilin en zayıf ilçesi 4. ya da daha üst bir kademede: İstanbul'un en geride kalan ilçesi Sultanbeyli 183. sırada ve 2. kademede; Yalova'nın en zayıf ilçesi Armutlu 331. sırada ve 3. kademede. Kocaeli, Tekirdağ, Sakarya, Zonguldak, Çanakkale ve Artvin'in en zayıf ilçeleri 4. kademede.
Diyarbakır bu farkın büyüklüğünü iyi gösteriyor. İlin merkezindeki Kayapınar 150. sırada ve 2. kademedeyken, aynı ilin Hazro ilçesi 970. sırada. Şanlıurfa'da Karaköprü 232. sırada, Harran 973. sırada. Diyarbakır'da ilin en iyi ve en zayıf ilçesi arasında 820 sıra, Şanlıurfa'da 741 sıra var. Bu iki ilin merkezdeki ilçeleri ülkenin üst dörtte birine yakın dururken kırsal ilçeleri listenin en sonunda.
En gelişmiş ile en az gelişmiş ilçe arasındaki fark ne kadar?
Birinci sıradaki Şişli (6,959) ile sonuncu Harran (−1,447) arasındaki fark 8,406 puan. Kademe ortalamalarına bakınca HangiMuhit hesabına göre 1. kademedeki ilçelerin ortalama skoru 2,644, 6. kademedekilerin −1,029.
Ancak alt kademelerdeki ilçeler birbirine çok yakın. 6. kademenin tamamı yalnızca 0,616 puanlık bir aralığa (−0,831 ile −1,447) sığıyor; 1. kademenin içindeki aralık ise 5,327 puan. Bu, en alttaki ilçeler arasında sıra farkının küçük bir skor farkına karşılık geldiği anlamına geliyor: 900. ile 950. sıradaki iki ilçenin skor farkı 0,205 puan; bu, 3. sıradaki Beşiktaş ile 4. sıradaki Kadıköy arasındaki farkın (1,030) beşte biri.
Türkiye'nin en gelişmiş ilçelerini ve 1. kademenin hangi illerde toplandığını en gelişmiş ilçeler yazımızda anlattık.
Bu ilçeleri geride tutan ne?
Araştırmanın kendi değerlendirmesine göre en belirleyici fark ekonomik göstergelerde. 6. kademedeki ilçeler, ülkedeki imalat ve hizmet iş yerlerinin yüzde 1'inden azına sahip; 88'inde orta ve yüksek teknolojili imalat iş yeri yok, yaklaşık yarısında turizm tesisi bulunmuyor.
İkinci belirleyici kırsallık. Raporda 121 ilçenin 108'inin şehirleşme oranı göstergesinde sıfır değer aldığı belirtiliyor; nüfusun büyük bölümü ilçe merkezinin dışında, köylerde yaşıyor. 2016–2020 döneminde bu ilçelerin beşi dışında hepsi göç vermiş. Buna karşın doğurganlık yüksek: ülkede toplam doğurganlık hızı en yüksek 100 ilçenin 68'i bu kademede. Türkiye'nin genç nüfus haritasını bebek haritası yazımızda inceledik.
Tablo her alanda aynı değil. Araştırmaya göre bu kademedeki 29 ilçe, bebek ölüm hızında ülke ortalamasından daha iyi durumda. Yani düşük bir gelişmişlik skoru, her göstergede geride olmak anlamına gelmiyor.
Bu sıralama ne anlama geliyor?
SEGE skoru, bir ilçede yaşayan insanların değil, o ilçeye ulaşan imkânların ölçüsüdür. Düşük bir skor; okul, hastane, iş yeri, banka ya da internet altyapısı gibi hizmetlere erişimin ülke ortalamasının gerisinde kaldığını söyler. Bu yüzden sıralama en çok, kamu yatırımının ve desteklerin nereye öncelikle gitmesi gerektiğini göstermek için kullanılır.
Bu ilçelerde yaşamayı ya da buraya taşınmayı düşünenler için pratik sorular şunlar: en yakın hastaneye ve ilçe merkezine uzaklık, okulların durumu, ev interneti altyapısı ve kış koşullarında yol erişimi. HangiMuhit'teki ilçe ve mahalle sayfaları bu bilgilerin bir kısmını bir arada gösterir; Karşılaştır aracıyla iki ilçeyi yan yana koyabilir, haritada çevredeki kurum ve alanları görebilirsiniz.
Unutulmaması gereken bir nokta: SEGE-2022'nin verileri çoğunlukla 2020 yılına ait. 2023 depremlerinden etkilenen Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya gibi illerdeki değişimler bu sıralamaya yansımıyor.
Sık sorulanlar
Türkiye'nin en az gelişmiş ilçesi hangisi?
Resmi ilçe gelişmişlik sıralamasına (SEGE-2022) göre Türkiye'nin en az gelişmiş ilçesi −1,447 puanla Şanlıurfa'nın Harran ilçesidir. Ondan önceki sıralarda Siirt'in Pervari (−1,345), Adıyaman'ın Gerger (−1,289) ve Diyarbakır'ın Hazro (−1,285) ilçeleri yer alıyor. Harran'da 2025 sonunda 101.710 kişi yaşıyor.
SEGE-2022'de 6. kademede kaç ilçe var?
SEGE-2022'de en az gelişmiş 6. kademede 121 ilçe var. Bunların 49'u Doğu Anadolu'da, 41'i Güneydoğu Anadolu'da, 15'i Karadeniz'de, 8'i İç Anadolu'da ve 8'i Akdeniz'de. Marmara ve Ege bölgelerinde 6. kademede hiç ilçe bulunmuyor.
En az gelişmiş ilçelerde kaç kişi yaşıyor?
HangiMuhit hesabına göre 6. kademedeki 121 ilçede 2025 sonu itibarıyla 3.015.915 kişi yaşıyor; bu, Türkiye nüfusunun yüzde 3,5'i. Bu nüfusun yüzde 86'sı Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da. Kademedeki en kalabalık ilçe 131.351 kişiyle Şanlıurfa'nın Akçakale ilçesi.
En çok az gelişmiş ilçesi olan il hangisi?
6. kademede en çok ilçesi olan il Diyarbakır'dır: 17 ilçesinden 10'u bu kademede. Onu 8 ilçeyle Van ve 7 ilçeyle Erzurum izliyor. Oran olarak en yüksek iller ise 6 ilçesinden 5'i 6. kademede olan Muş ve 8 ilçesinden 6'sı bu kademede olan Ağrı.
Karadeniz'de en az gelişmiş ilçe var mı?
Evet. 6. kademedeki 121 ilçeden 15'i Karadeniz'de. Bunların 6'sı Ordu'da: Mesudiye, Çatalpınar, Gürgentepe, Çaybaşı, İkizce ve Akkuş. Kastamonu, Çorum ve Tokat'tan ikişer, Düzce, Giresun ve Sinop'tan birer ilçe de bu kademede yer alıyor.
SEGE sıralaması güncel mi?
SEGE-2022, ilçeler için yayımlanmış en güncel resmi gelişmişlik sıralamasıdır; ancak kullandığı verilerin çoğu 2020 yılına, bir kısmı 2019'a aittir. Bu nedenle 2023 depremleri gibi sonraki gelişmelerin etkisi sıralamada görünmez. Nüfus rakamları ise 2025 sonu itibarıyladır.
Sıralama, skor ve kademeler resmi ilçe gelişmişlik araştırmasından (SEGE-2022; verilerin çoğu 2020 yılına ait) alınmıştır. İş yeri, şehirleşme, göç ve doğurganlık bulguları aynı araştırmanın 6. kademe değerlendirmesinden aktarılmıştır. Kademe ve bölge nüfusları ile il içi karşılaştırmalar ilçelerin 2025 sonu nüfusuyla HangiMuhit tarafından hesaplanmıştır. Verinin kaynağı ve yöntemi için Veri kaynakları sayfasına bakabilirsiniz.
