Kısaca: 2021'de İstanbul'da yapılan bir dijital uçurum araştırmasına göre yetişkinlerin yüzde 16,8'i dijital okuryazar değil; yani her altı kişiden biri. Yetişkinlerin yüzde 46,2'si ara grupta, yalnızca yüzde 36,9'u tam dijital okuryazar. Örneklemi çok küçük Şile dışarıda bırakılınca oran Zeytinburnu'nda yüzde 25,4'e çıkıyor, Avcılar'da yüzde 7,5'te kalıyor. Ev interneti hızından memnun olanlar ise yüzde 36,6.
İstanbul'da kaç kişi dijital okuryazar değil?
İstanbul'da yetişkinlerin yüzde 16,8'i dijital okuryazar değil. Araştırma kişileri üç düzeye ayırıyor. Dijital okuryazarlar, internet ve dijital araçları günlük işlerinde rahatça kullanabilen kişiler. Dijital göçmenler, bu araçları sonradan öğrenmiş ve bir kısmını kullanabilen ara grup. Dijital okuryazar olmayanlar ise dijital araçları kullanamayan ya da yalnızca çok sınırlı biçimde kullanan kişiler.
Bu tanıma göre İstanbul'da yetişkinlerin yüzde 36,9'u dijital okuryazar, yüzde 46,2'si dijital göçmen. Yani İstanbul'da dijital araçları tam olarak kullanabilenler, her üç yetişkinden yalnızca birinin biraz üzerinde. Dijital uçurum, bir toplumda internete ve dijital araçlara erişebilen ve bunları etkin kullanabilenlerle kullanamayanlar arasındaki farktır.
Bu fark günlük hayatta somut sonuçlar doğuruyor: hastane randevusu, e-Devlet başvurusu, okul kaydı, fatura ödemesi ve banka işlemleri giderek daha çok çevrim içi yapılıyor. Dijital okuryazar olmayan biri bu işler için bir yakınına ya da bir aracıya bağımlı kalıyor.
Dijital okuryazarlığın en düşük olduğu ilçeler hangileri?
Dijital okuryazar olmayan yetişkin oranı en yüksek ilçe yüzde 50,0 ile Şile. Ancak Şile'de araştırmaya yalnızca 36 kişi katıldığı için bu oranı dikkatle okumak gerekiyor. Daha geniş örneklemli ilçeler arasında en yüksek oranlar Zeytinburnu (yüzde 25,4), Büyükçekmece (yüzde 25,3), Bayrampaşa (yüzde 24,8), Sultanbeyli (yüzde 23,8) ve Pendik (yüzde 23,8) ilçelerinde.
Oranın en düşük olduğu ilçeler Avcılar (yüzde 7,5), Beşiktaş (yüzde 10,2), Sarıyer (yüzde 11,4) ve Kadıköy (yüzde 12,1). Adalar için bu araştırmada ilçe sonucu yok.
Dikkat çekici bir sonuç, dijital okuryazarlık ile okuma yazma bilmeme oranının birlikte hareket etmemesi. Resmi 2022 verisine göre 15 yaş üstünde okuma yazma bilmeyenlerin oranı İstanbul ilçelerinde yüzde 0,5 ile yüzde 2,7 arasında değişiyor. Dijital okuryazar olmayanların oranı ise (küçük örneklemli Şile dışında) yüzde 7,5 ile yüzde 25,4 arasında. Yani dijital uçurum, klasik okuryazarlık sorunundan çok daha geniş bir kesimi ilgilendiriyor ve farklı ilçelerde yoğunlaşıyor.
Gelişmiş ilçelerde dijital uçurum daha mı az?
Evet, fark açık. HangiMuhit analizine göre resmi ilçe gelişmişlik sıralamasında (SEGE-2022) İstanbul'un en üstteki 10 ilçesinde yetişkinlerin yüzde 14,9'u dijital okuryazar değil; en alttaki 10 ilçede bu oran yüzde 20,3'e çıkıyor. Tam dijital okuryazarların payı ise en gelişmiş ilçelerde yüzde 41,9, en az gelişmiş ilçelerde yüzde 31,8.
SEGE, ilçeleri eğitim, sağlık, istihdam, gelir ve erişim gibi göstergeleri bir araya getirerek sıralayan resmi bir endekstir. Gelişmişlik ile dijital beceri arasındaki ilişki doğrusal değil: gelişmişlikte 1. sıradaki Şişli'de dijital okuryazar olmayanların oranı yüzde 17,9, gelişmişlikte 66. sıradaki Avcılar'da ise yüzde 7,5. Eğitim düzeyi, yaş yapısı ve göç geçmişi gibi etkenler gelişmişlikten bağımsız olarak da sonucu etkiliyor; ilçe ortalamaları bu etkenleri birbirinden ayırmaya yetmiyor.
İstanbullular dijital araçlarla neyi yardımsız yapabiliyor?
En yaygın beceri, telefon rehberine yeni kişi eklemek. Araştırmada hanelere hangi dijital işleri yardım almadan yapabildikleri soruldu. Bu yanıtları en yaygın beceriye göre oranladığımızda bir sıralama ortaya çıkıyor: rehbere kişi ekleyebilen her 100 yanıta karşılık 95 görüntülü konuşma, 86 mesajlaşma uygulaması kullanabilme yanıtı var.
Resmi işlemlerde düşüş belirgin. e-Devlet, e-Nabız ya da MHRS gibi sitelerde yardımsız işlem yapabilme yanıtı 61, internet bankacılığı 61 düzeyinde. Yani mesajlaşma uygulamasını rahatça kullanan birçok kişi, hastane randevusu ya da devlet başvurusu için yardıma ihtiyaç duyuyor. HangiMuhit hesabına göre her 100 "rehbere kişi ekleyebilirim" yanıtına karşılık 18 "elektronik alet kullanamıyorum ya da kullanmıyorum" yanıtı var.
Listenin sonunda daha ileri beceriler yer alıyor: bulut depolama (36), fotoğraf ve video düzenleme (33) ve en az bir programlama dili kullanabilme (27). Bu sıralama, dijital becerinin tek bir eşik değil, adım adım ilerleyen bir merdiven olduğunu gösteriyor.
İstanbullular gündemi nereden takip ediyor?
Televizyon hâlâ birinci kaynak: katılımcıların yüzde 38,6'sı gündemi "sıklıkla" televizyondan takip ediyor. Onu aile (yüzde 22,1) ve sosyal medya (yüzde 20,2) izliyor. Haber siteleri yüzde 14,5, YouTube kanalları yüzde 9,9 oranında sık kullanılıyor. Gazete (yüzde 3,7) ve radyo (yüzde 2,2) ise sık takip edilen kaynaklar arasında en sonda.
Kişilerin yüzde 74,2'si gazeteyi gündem için hiç kullanmıyor; televizyonu hiç kullanmayanların oranı ise yüzde 20,7. Gelişmişlik farkı burada da görünüyor: HangiMuhit analizine göre en az gelişmiş 10 ilçede gündemi sıklıkla televizyondan takip edenler yüzde 49,3, en gelişmiş 10 ilçede yüzde 33,7. Sosyal medyayı sık kullananların oranı ise iki grupta neredeyse aynı: yüzde 22,0 ve yüzde 21,0. Gelişmiş ilçelerde televizyon daha az sık izleniyor, ama aradaki farkı sosyal medya kapatmıyor.
İstanbul'da ev internetinin hızından memnun olanlar ne kadar?
Ev internetinin hızından memnun olan hanelerin oranı yüzde 36,6; memnun olmayanlar yüzde 28,7. Hanelerin en çok şikâyet ettiği konu ise hız değil fiyat: yüzde 34,2'si internet fiyatından memnun değil, memnun olanlar yüzde 27,2. Bağlantı kopmasından şikâyetçi olanlar yüzde 29,8; müşteri hizmetlerinden memnun olanlar yüzde 35,6.
İlçeler arasındaki fark çok büyük. Hız memnuniyeti en yüksek ilçeler Maltepe (yüzde 58,8), Pendik (yüzde 53,8) ve Ataşehir (yüzde 53,4). En düşük oranlar ise Arnavutköy (yüzde 13,2), Bağcılar (yüzde 14,0) ve Bahçelievler (yüzde 22,0) ilçelerinde. Arnavutköy'de memnun olan hane oranı Maltepe'ninkinin dörtte birinden az.
Bu memnuniyet 2021'e ait; altyapı o günden bu yana birçok mahallede değişmiş olabilir. Bugünkü bağlantınızı ölçmek için HangiMuhit hız testini kullanabilir, adresinizdeki fiber ya da VDSL altyapısını öğrenmek için Ev interneti altyapısı nasıl sorgulanır rehberimize bakabilirsiniz.
39 ilçede dijital uçurum tablosu
Tablo ilçeleri dijital okuryazar olmayan yetişkin oranına göre büyükten küçüğe sıralıyor. Örneklem sütunu, o ilçede dijital düzeyi ölçülen kişi sayısıdır; küçük örneklemli ilçelerde oranlar daha oynaktır.
| İlçe | Dijital okuryazar olmayan | Örneklem (kişi) | İnternet hızından memnun hane | Okuma yazma bilmeyen, 15+ (2022) | SEGE-2022 sırası |
|---|---|---|---|---|---|
| Şile | %50,0 | 36 | %24,6 | %1,4 | 176 |
| Zeytinburnu | %25,4 | 118 | %51,0 | %1,9 | 29 |
| Büyükçekmece | %25,3 | 99 | %45,8 | %1,3 | 51 |
| Bayrampaşa | %24,8 | 121 | %47,2 | %1,3 | 36 |
| Sultanbeyli | %23,8 | 122 | %36,6 | %2,7 | 183 |
| Pendik | %23,8 | 282 | %53,8 | %1,6 | 24 |
| Arnavutköy | %22,5 | 111 | %13,2 | %2,6 | 167 |
| Gaziosmanpaşa | %22,3 | 206 | %39,0 | %2,0 | 85 |
| Çatalca | %22,0 | 50 | %35,3 | %1,2 | 169 |
| Sultangazi | %20,2 | 223 | %37,0 | %2,5 | 161 |
| Kartal | %19,0 | 216 | %43,3 | %1,6 | 35 |
| Tuzla | %18,9 | 106 | %49,3 | %1,2 | 19 |
| Ataşehir | %18,3 | 169 | %53,4 | %1,7 | 9 |
| Silivri | %18,1 | 72 | %47,4 | %1,2 | 94 |
| Şişli | %17,9 | 106 | %42,6 | %1,4 | 1 |
| Sancaktepe | %17,6 | 182 | %45,3 | %2,0 | 95 |
| Ümraniye | %17,4 | 276 | %38,2 | %1,6 | 13 |
| Bağcılar | %16,9 | 237 | %14,0 | %2,2 | 33 |
| Bahçelievler | %15,6 | 231 | %22,0 | %1,7 | 28 |
| Güngören | %15,4 | 136 | %43,2 | %1,8 | 50 |
| Beykoz | %15,4 | 104 | %50,7 | %1,9 | 61 |
| Esenyurt | %15,2 | 322 | %33,5 | %2,0 | 26 |
| Çekmeköy | %15,2 | 125 | %39,5 | %1,4 | 86 |
| Başakşehir | %15,1 | 185 | %26,8 | %1,4 | 10 |
| Fatih | %15,1 | 152 | %39,5 | %2,1 | 7 |
| Üsküdar | %14,7 | 211 | %42,5 | %1,3 | 16 |
| Beyoğlu | %14,4 | 146 | %27,8 | %2,4 | 12 |
| Esenler | %14,1 | 149 | %38,4 | %2,3 | 90 |
| Maltepe | %13,7 | 212 | %58,8 | %1,3 | 20 |
| Eyüpsultan | %13,6 | 176 | %41,6 | %1,5 | 54 |
| Bakırköy | %13,2 | 106 | %42,4 | %0,6 | 6 |
| Kâğıthane | %13,1 | 175 | %44,4 | %1,6 | 38 |
| Küçükçekmece | %12,7 | 268 | %23,3 | %1,8 | 39 |
| Beylikdüzü | %12,2 | 164 | %48,0 | %0,9 | 23 |
| Kadıköy | %12,1 | 190 | %48,2 | %0,5 | 4 |
| Sarıyer | %11,4 | 149 | %46,5 | %1,4 | 14 |
| Beşiktaş | %10,2 | 88 | %38,2 | %0,5 | 3 |
| Avcılar | %7,5 | 146 | %29,6 | %1,6 | 66 |
Dijital uçurumu kapatmak için ne yapılabilir?
Dijital beceri, yapılarak kazanılıyor. Araştırmadaki sıralama, mesajlaşmayı ve görüntülü konuşmayı bilen birçok kişinin resmi işlemlerde takıldığını gösteriyor; bu yüzden bir sonraki adım çoğu zaman e-Devlet ve randevu işlemleri. Ailenizde ya da komşularınızda dijital işlemlerde zorlanan biri varsa şu adımlar işe yarar:
- Tek bir işle başlayın: önce en sık ihtiyaç duyulan işlemi, örneğin hastane randevusu almayı birlikte birkaç kez yapın. Bir beceri oturduktan sonra ikincisine geçin.
- Güvenliği öğretin: e-Devlet şifresinin ve bankadan gelen tek kullanımlık kodların kimseyle paylaşılmaması gerektiğini, resmi kurumların telefonla şifre istemeyeceğini anlatın.
- Bağlantıyı kontrol edin: yavaş ya da sık kopan bir internet, yeni başlayan biri için vazgeçme nedeni olabilir. Hız testiyle bağlantıyı ölçün; sorun sürekliyse altyapıyı sorgulayın.
- Yakındaki imkânlara bakın: ilçenizdeki kütüphaneler gibi kurum ve alanları haritada bulabilir, ilçenizin toplum sekmesinde sosyal göstergelere göz atabilirsiniz.
Taşınmayı düşünüyorsanız internet altyapısı artık su ve elektrik kadar temel bir ölçüt. Yeni adresi araştırırken Taşınmadan önce mahalle nasıl araştırılır rehberindeki adımlara internet altyapısını da ekleyin; ilçeleri yan yana görmek için karşılaştırma aracını kullanabilirsiniz.
Sık sorulanlar
İstanbul'da dijital okuryazar olmayanların oranı nedir?
2021'de İstanbul'da yapılan bir dijital uçurum araştırmasına göre yetişkinlerin yüzde 16,8'i dijital okuryazar değil. Yüzde 46,2'si "dijital göçmen" denen ara grupta, yüzde 36,9'u ise tam dijital okuryazar. Yani İstanbul'da her altı yetişkinden biri dijital araçları kullanamıyor ya da çok sınırlı kullanıyor.
Dijital göçmen ne demek?
Dijital göçmen, dijital teknolojilerle sonradan tanışmış ve bunların bir kısmını kullanabilen kişiler için kullanılan bir terimdir. Bu kişiler dijital okuryazarlar ile hiç kullanamayanlar arasında yer alır. İstanbul'da 2021'de yetişkinlerin yüzde 46,2'si bu ara grupta bulunuyordu; şehirdeki en büyük grup budur.
İstanbul'da dijital okuryazarlığın en düşük olduğu ilçe hangisi?
Örneklemi çok küçük Şile dışarıda bırakılınca dijital okuryazar olmayan yetişkin oranı en yüksek ilçe yüzde 25,4 ile Zeytinburnu. Büyükçekmece (yüzde 25,3) ve Bayrampaşa (yüzde 24,8) onu izliyor. Şile'de oran yüzde 50,0 görünse de orada yalnızca 36 kişiye ulaşılmış. En düşük oran yüzde 7,5 ile Avcılar'da.
İstanbullular e-Devlet işlemlerini kendi başına yapabiliyor mu?
Önemli bir kısmı yapamıyor. Hane araştırmasında rehbere kişi ekleyebildiğini söyleyen her 100 yanıta karşılık yalnızca 61 yanıt e-Devlet, e-Nabız ya da MHRS'de yardımsız işlem yapabildiğini belirtiyor. İnternet bankacılığında oran 61. Mesajlaşma uygulamalarında bu sayı 86'ya çıkıyor.
İstanbullular gündemi en çok nereden takip ediyor?
En çok televizyondan: katılımcıların yüzde 38,6'sı gündemi sıklıkla televizyondan izliyor. Aile (yüzde 22,1) ve sosyal medya (yüzde 20,2) ikinci ve üçüncü sırada. Gazeteyi sıklıkla kullananlar yüzde 3,7, radyoyu sıklıkla dinleyenler yüzde 2,2 ile en az kullanılan kaynaklar.
İstanbul'da internet hızından en çok hangi ilçe memnun?
2021 verisine göre ev internetinin hızından en çok memnun olan ilçe yüzde 58,8 ile Maltepe; Pendik (yüzde 53,8) ve Ataşehir (yüzde 53,4) onu izliyor. Memnuniyet en düşük Arnavutköy (yüzde 13,2) ve Bağcılar'da (yüzde 14,0). İstanbul genelinde hızdan memnun olan hanelerin oranı yüzde 36,6.
Dijital düzey verisi 2021'de İstanbul'da yapılan bir dijital uçurum araştırmasından, dijital beceri, gündem takibi ve internet memnuniyeti verileri 2021'de 39 ilçede yapılan bir hane araştırmasından alınmıştır. İlçe başına dijital düzey örneklemi 36 ile 322 kişi arasındadır; Adalar için ilçe sonucu yoktur. Grup oranları ve beceri endeksi HangiMuhit hesaplamasıdır. Okuma yazma bilmeme oranı 2022 resmi verisi, gelişmişlik sırası SEGE-2022'dir. Verinin kaynağı ve yöntemi için Veri kaynakları sayfasına bakabilirsiniz.
